Kalorimetre Nedir, Nasıl Çalışır?

Kalorimetre, merkezi ısıtmalı binalarda bir dairenin ne kadar ısı enerjisi kullandığını ölçen cihazdır. Gündelik dilde ısı sayacı olarak da anılır. Elektrik sayacı nasıl kWh cinsinden elektrik tüketimini ölçüyorsa, kalorimetre de radyatörlere giden sıcak suyun daireye bıraktığı ısıyı kWh (veya MWh, GJ) cinsinden ölçer.

Kalorimetrenin parçaları

• Debi ölçer (akış sensörü): Daireden geçen su miktarını ölçer. Ultrasonik modellerde ses dalgalarıyla, mekanik modellerde dönen bir pervaneyle ölçüm yapılır.
• Sıcaklık sensör çifti: Daireye giren (gidiş) ve daireden çıkan (dönüş) suyun sıcaklığını ölçer. Genellikle PT1000 veya PT500 tipi platin dirençli sensörler kullanılır.
• Hesaplayıcı (kalkülatör): Debi ve sıcaklık farkını birleştirerek enerjiyi hesaplar, ekranda gösterir, hafızaya kaydeder ve okuma sistemine aktarır.

Çalışma prensibi

Sıcak su daireye girdiğinde radyatörlerden geçerken ısısını odalara verir ve daha soğuk olarak geri döner. Daireye bırakılan enerji, geçen suyun miktarı ile gidiş-dönüş sıcaklık farkının çarpımıyla orantılıdır:

Enerji ≈ Geçen su hacmi × (Gidiş sıcaklığı − Dönüş sıcaklığı) × suyun ısıl katsayısı

Hesaplayıcı bu işlemi saniyeler mertebesinde tekrarlar ve sonuçları biriktirir. Suyun ısıl katsayısı sıcaklığa göre değiştiği için cihaz bu düzeltmeyi kendisi yapar.

Hangi binalarda kullanılır?

Kalorimetre, sıcak suyun daireye tek bir noktadan girip çıktığı yatay dağıtımlı tesisatlarda kullanılır. Yeni binaların çoğu bu şekilde projelendirilir. Her radyatöre ayrı kolondan su gelen eski binalarda ise kalorimetre yerine ısı pay ölçer kullanılır.

Ultrasonik ve mekanik kalorimetre

Ultrasonik kalorimetrelerde hareketli parça yoktur; bu yüzden aşınma ve kireçlenmeye bağlı ölçüm kaybı daha azdır. Mekanik modeller daha ekonomik olabilir ancak zamanla pervane aşınması ve kirlenmeden etkilenebilir. Günümüzde konut uygulamalarında ultrasonik modeller yaygındır; farkları ultrasonik kalorimetre yazımızda anlattık.

Standartlar

Isı sayaçları için temel Avrupa standardı EN 1434'tür. Ölçüm hassasiyeti sınıflarla (sınıf 1, 2, 3) ifade edilir; konut uygulamalarında genellikle sınıf 2 veya sınıf 3 cihazlar kullanılır. Avrupa'da ve Türkiye'de piyasaya arz edilen ısı sayaçları için Ölçü Aletleri Direktifi (MID, 2014/32/AB) kapsamında uygunluk değerlendirmesi aranır.

Özet

• Kalorimetre daire bazında gerçek ısı enerjisini ölçer.
• Debi ölçer, iki sıcaklık sensörü ve hesaplayıcıdan oluşur.
• Yatay dağıtımlı tesisat gerektirir.
• Doğru çap seçimi ve montaj, cihaz kalitesi kadar önemlidir.